De laatste woorden van liefde*


Boeddhistische lessen over het leven en de dood

Joan Halifax


categorieën:   Boeddhisme (algemeen) / Psychologie
isbn: 9789056703257
uitvoering: paperback
aantal pagina's: 244
druk: 1
vertaler: Ronald Hermsen
verschijningsdatum: 30 jun 2014
status:  Leverbaar
prijs: € 19,95

Waarom wachten tot we stervende zijn voordat we onderzoeken wat het kan betekenen om in vol bewustzijn te sterven? Een vraag van Joan Halifax, pionier op het gebied van stervensbegeleiding. Zij presenteert inzichten, praktische lessen met oefeningen over het sterfproces. Het boek is een inspiratiebron bij de zorg voor stervenden, voor wie zelf oog in oog staat met de dood, of voor wie dieper inzicht wil krijgen in de omvormende kracht van het sterven.

Joan Halifax beschrijft haar ervaringen en inzichten voor mensen die stervende zijn en hun verzorgers. Daarnaast biedt ze concrete hulp in de vorm van meditatieoefeningen, waarmee lezers zich kunnen voorbereiden op een dood zonder angst. Maar ook wordt geleerd hoe we anderen met compassie kunnen helpen, door het lijden en verzet om te buigen naar moed.

De laatste woorden van liefde is gebaseerd op het trainingsprogramma Being with Dying dat Joan Halifax sinds de jaren 70 heeft ontwikkeld. Dit succesvolle programma richt zich op educatie en hulp bij stervensbegeleiding.

InZicht 10 december 2014

Dit boek van Joan Halifax verscheen in 2009 onder de titel Als sterven dichterbij komt. De schrijfster groeide op in de activistische jongerenbewegingen van de jaren zestig en zeventig. Zij vond later haar inspiratie bij Bernie Glassman, die staat voor een geëngageerd boeddhisme. Ze stichtte als zenleraar een eigen zencentrum en begon zich van daaruit in te zetten voor stervensbegeleiding. Intussen is ze uitgegroeid tot een pionier en wereldautoriteit op dit gebied. Wie haar live heeft mogen meemaken kan getuigen dat zij een charismatische leraar is met, zoals ze in dit boek beschrijft, “een sterke rug en een zachte voorkant”. Ze ontwikkelde einde 1970 een achtdaagse zentraining, Being with Dying, die gericht is op de vorming van stervensbegeleiders. Dit boek is een neerslag van dat trainingsprogramma. Toch is het breder van opzet en van doelgroep. Het richt zich zowel op de stervenden zelf als op iedereen uit de omgeving, met name professionele hulpverleners en de stervensbegeleiders.

 

Het uitgangspunt van de inhoud zijn de drie basisprincipes van Bernie Glassman: niet-weten, aanwezig-zijn en liefdevol handelen. Buitengewoon aan dit boek is dat het geen sektarisch boeddhistisch boek is geworden. Gebaseerd op de drie basisprincipes heeft Joan een ongelofelijk respectvolle houding tegenover elke stervende en elke situatie. Zij promoot juist niet dat er maar één goede manier van sterven zou zijn. De talloze concrete verhalen illustreren deze rijkdom aan mogelijkheden. Alleen daarvoor is het boek al meer dan lezenswaardig. Maar iedere lezer zal hoe dan ook geconfronteerd worden met de volgende drie vragen: Hoe wil ik zeker niet sterven? Hoe wil ik ideaal dan wel sterven? Het boek wil je vooral helpen tot klaarheid te komen met de derde vraag: Wat heb ik daarvoor over? Je kan natuurlijk ook kiezen voor de oplossing van Woody Allen: "Het is niet dat ik bang ben om dood te gaan, ik wil er alleen niet bij zijn als het gebeurt." Waarom wachten tot je stervende bent voordat je gaat onderzoeken wat het kan betekenen om in vol bewustzijn te sterven?

 

Het boek is opgebouwd uit drie delen:  1. Onbekend gebied; 2. Zonder vrees; 3. Het weven van een kleed. De negentien hoofdstukken worden telkens gevolgd door een meditatie. Daarin bespreekt de auteur de gebeurtenissen vóór de dood, het stervensproces, de nazorg en de rouwperiode, en grijpt ze voortdurend terug op haar eigen ervaringen met de dood en die van anderen. Deze anekdotes maken duidelijk wat de verschillende mogelijkheden zijn om met de dood om te gaan.

 

Vanaf de eerste bladzijden wijst de auteur ons erop dat we eigenlijk "niet-weten", en dat juist dat "niet-weten" een goed beginpunt is voor de reis die haar boek moet worden. Onderweg treft de lezer heel wat oefeningen aan om zelfonderzoek te doen naar de dood, die van jezelf en die van anderen.

 

Bij het lezen ervaar je duidelijk de betrokkenheid van de auteur bij het stervensproces en het boek leest dan ook als een persoonlijk verslag van iemand die dagelijks betrokken is bij de dood en daar zonder schroom over kan schrijven. De voorbeelden worden sober beschreven, zonder afbreuk te doen aan emoties of aan het lijden. De meditatieoefeningen gaan terug op de rijke boeddhistische tradities. Dit alles resulteert in een doorleefd boek dat niet alleen geschikt is voor mensen die beroepshalve bezig zijn met zieken en stervenden, maar ook voor diegenen die zich bewust zijn van hun sterfelijkheid en belangstelling hebben voor het boeddhisme.

 

De laatste woorden van liefde geeft meermaals aan dat sterven een transformerend en bevrijdend proces kan zijn. Helaas wordt dat nergens uitgewerkt. Bijna alle meditaties na de hoofdstukken handelen over de realisatie van onze impermanentie en de vergankelijkheid van ons lichaam. Voor mij is de lacune dat het boek geen enkele meditatie bevat ter realisatie van onze oorspronkelijke, bevrijde staat, juist in deze eindfase.

Guy Vandeput

Tijdschrift InZicht

 

NBD Biblion 15 oktober 2014

Tijdens ons leven worden we regelmatig met ziekte, lijden, sterven en dood geconfronteerd. Hoe gaan we daarmee om en met het feit dat we allen sterfelijk zijn? We proberen meestal daar niet al teveel aan te denken, totdat we er in onze naaste omgeving mee geconfronteerd worden. In dit boek laat de auteur zien dat juist de bereidheid om te sterven ons leven en onze relaties kan inspireren en verlevendigen. Spirituele oefening kan daarbij helpen, het kan een toevluchtsoord zijn voor zowel stervenden als voor hulpverleners. Het kan veel troostrijke hulp bieden. De auteur is abt van een zencentrum in Amerika en een bekende zenmeester in het sociaal geëngageerd boeddhisme. Zij verzorgt stervensbegeleiding en boeddhistische geestelijke verzorging in o.a. gevangenissen. Zij heeft een trainingsprogramma ontwikkeld, 'Being with dying', wat hulp biedt bij stervensbegeleiding en waar dit boek op is gebaseerd. In de zomer van 2014 gaf zij hierover een workshop in Nederland. Dit boek is mede door de duidelijke oefeningen en meditaties geschikt voor een breed publiek. Unieke boeddhistische lessen over leven en dood. Bevat voetnoten.

 

Recensent: Franca Duindam

Login of registreer om een recensie toe te voegen.